Oleje mineralne otrzymywane są w procesie destylacji ropy naftowej
Oleje syntetyczne powstają w procesach syntezy z surowców lub półproduktów otrzymywanych także z ropy naftowej. Są dziesiątki tysięcy syntetyków, ale praktyczne zastosowanie w motoryzacji znalazły głównie syntetyczne węglowodory np. Shell "XHVI"
Dzięki swojej strukturze chemicznej syntetyki pozwalają na pracę w ekstremalnie niskich lub wysokich temperaturach oraz w urządzeniach pracujących w szerokim zakresie temperatur. Syntetyki są bardziej odporne na procesy utleniania, stabilniejsze w wysokich temperaturach umożliwiając wydłużenie przebiegów.
Lepkość oleju najprościej określić jako opór płynięcia jednej warstwy oleju po drugiej. Jeżeli opory płynięcia są duże określa się lepkość jako wysoką, jeżeli małe lepkość jest niska. Dla motoryzacji w Ameryce została stworzona klasyfikacja lepkościowa SAE (stworzona przez SAE - stowarzyszenie inżynierów amerykańskiego przemysłu samochodowego) dopasowująca lepkość oleju silnikowego do temperatury otoczenia - stworzono klasy zimowe oleju (0W, 5W, 10W, 15W itd. z literą W od „winter” czyli zima po angielsku) do jazdy w niskich temperaturach i letnie do jazdy w wysokich temperaturach (20, 30, 40, 50 i 60).
W momencie wynalezienia wiskozatorów (czyli wielkocząsteczkowych polimerów) możliwa stała się produkcja olejów wielosezonowych (np. 5W-40, 10W-40, 15W-40, 10W-60 itp.) przydatnych zarówno w niskich jak i wysokich temperaturach pracy.
W motoryzacji olej uniwersalny służy do smarowania zarówno silników benzynowych jak i silników Diesla. Możliwość zastosowania oleju silnikowego jako uniwersalnego wskazuje nam klasyfikacja jakościowa ACEA w Europie i API w Ameryce Północnej i Japonii. W klasyfikacji jakościowej ACEA przydatność do stosowania w silnikach benzynowych określa litera A, a do stosowania w silnikach Diesla litera B. Zgodnie z tą klasyfikacją uniwersalne są oleje o mieszanych klasach jakości np. A3/B3/B4, A3/B3, A2/B2, A5/B5, A1/B1.
W klasyfikacji jakościowej API przydatność do stosowania w silnikach benzynowych określa zestaw dwóch liter - litery S (od spark czyli iskra) i kolejnej litery alfabetu od A do M (M to obecnie najwyższa klasa jakości), a do stosowania w silnikach Diesla określa zestaw dwóch liter i cyfry - jako pierwsza występuje litera C (od compressed czyli sprężony). W klasyfikacji API nie ma specjalnych norm dotyczacych olejów do silników Diesla w samochodach osobowych, dlatego stosuje się w tym przypadku klasę jakości CF (np. API SL/CF to najwyższej jakości olej zarówno do benzyny jak i do Diesla).
Dodatki uszlachetniające są to zestawy skomplikowanych związków chemicznych rozpuszczonych w oleju bazowym (mineralnym, syntetycznym lub ich mieszance) nadających jakość olejowi silnikowemu. Jakość oleju jest określana w trakcie testów silnikowych. Im lepsze wyniki w dłuższym okresie czasu tym jakość oleju jest wyższa, a olej może wytrzymywać dłuższe przebiegi.
Dodatki zmniejszają tarcie, zapobiegają zużyciu współpracujących części, chronią przed korozją i rdzewieniem, nadają własności niskotemperaturowe, usuwają wszelkie zanieczyszczenia i wydłużają czas przydatności oleju. Najwyższa jakość olejów syntetycznych Shell Helix Ultra jest wynikiem zastosowania największej ilości doskonałej jakości dodatków.
Najczęstsze przyczyny nadmiernego zużycia oleju silnikowego objawiajace się koniecznością ustawicznych dolewek to:
- zużycie elementów silnika
- wadliwy montaż fabryczny
- "ciężka noga" kierowcy
- za niska klasa lepkości SAE
We wszystkich przypadkach dolewkom może zapobiec dobór oleju o odpowiedniej klasie lepkości SAE (np. Helix Ultra Racing 10W-60)
Kolor świeżego oleju silnikowego jest parametrem nieistotnym dla użytkownika. Jego zabarwienie zależy od rodzaju zastosowanego oleju bazowego i ilości oraz rodzaju dodatków uszlachetniających. Barwa oleju pracującego w silniku jest zależna od jego typu (benzyna, Diesel), od rodzaju stosowanego paliwa i jakości użytego oleju.
- Olej w silniku Diesla musi być czarny, gdyż w procesie spalania oleju napędowego zawsze powstaje sadza. Dobry olej szybko dysperguje sadzę i oczywiście zabarwia się na czarno.
- Olej w silniku z bezpośrednim wtryskiem benzyny (GDI) również szybko zabarwia się na czarno, gdyż spalanie uwarstwionej mieszanki benzyny z powietrzem (bardzo bogatej przy świecach zapłonowych) jest źródłem dużej ilości czarnych produktów rozkładu benzyny.
- W silniku benzynowym olej przyjmuje ciemne zabarwienie wskutek zwiększajacej się z przebiegiem zawartości produktów rozkładu benzyny i olejów silnikowych gorszej jakości.
- W przypadku stosowania gazu LPG olej może być zupełnie jasny (gdyż gaz nie rozkłada się w czasie zapłonu mieszanki na czarne produkty).
Na każdym opakowaniu oleju silnikowego muszą być umieszczone informacje o jego klasie jakości ACEA i klasie lepkości SAE. Określają one przydatność do różnego rodzaju silników. Dodatkowo umieszcza się informacje o klasyfikacji jakościowej API (istotnej dla silników konstrukcji amerykańskiej).
Na etykiecie umieszcza się także informacje o spełnianiu norm fabrycznych producentów, niezwykle istotne szczególnie w okresie gwarancyjnym. Oleje różnią się przeznaczeniem i jakością. Niektóre przeznaczone są tylko do określonych rodzajów silników, a niektóre stosowane się tylko w określonych warunkach pogodowych. Nawet dwa oleje przeznaczone do tego samego rodzaju silnika i warunków pogodowych mogą różnić się znacznie wydajnością. Dlatego stosuje się uniwersalne kryteria oceny przeznaczenia i wydajności oleju.
Najważniejsze organizacje klasyfikujące oleje silnikowe to:
Society of Automotive Engineers (SAE) - klasyfikuje olej według lepkości.
Klasyfikacja lepkościowa SAE (stworzona przez SAE - stowarzyszenie inżynierów amerykańskiego przemysłu samochodowego) dopasowuje lepkość oleju silnikowego do temperatury otoczenia
American Petroleum Institute (API) - klasyfikuje oleje ze względu na właściwości ochrony silnika. Litera S oznacza silniki benzynowe, a C silniki Diesla. Litera, która występuje po S lub C, określa stopień wydajności i ochrony silnika. Litera A oznacza najniższy stopień, a X najwyższy. Niektóre oleje można stosować w silnikach benzynowych i Diesla, dlatego mają oznaczenie SJ/CF lub CF-4/SJ.
Association des Constructeurs Europeens d'Automobiles (ACEA) - Klasyfikacja jakościowa ACEA obowiązuje w Europie opisując wymagania jakościowe wobec olejów zalecanych do stosowania w silnikach konstrukcji europejskiej (różniącej się znacznie od mało wysilonych konstrukcji amerykańskich o dużych pojemnościach silnika). podobnie jak API. API dotyczy silników amerykańskich, a ACEA europejskich. Organizacja ACEA również używa liter w swojej klasyfikacji.
